POLSKIE TERMOPILE – SURKONTY 1944

Okresowy rozkaz Komendy Okręgu AK Nowogródek, wydany w warunkach nowej okupacji sowieckiej (po 21 sierpnia 1944 r.)

Ważne!

ROZKAZ NR 84

Dowództwa Okręgu "Las"

Okresowy rozkaz Komendy Okręgu AK Nowogródek, wydany w warunkach nowej okupacji sowieckiej (po 21 sierpnia 1944 r.), zawierający m.in. informację o awansach oraz odznaczeniach Krzyżem Walecznych dla wyróżniających się uczestników walk w Poddubiczach i pod Surkontami.

Rozkaz nr 84 [sic]
Dowództwa Okręgu „L[as]”


[Awanse]

Z dniem 23 VIII 1944 r. awansuję do stopnia sierżanta: plutonowego „Kolonistę” z oddziału „Puszcza” , plutonowego „Faza” z plutonu łączności, plutonowego „Młota” z ośrodka „Cis” .

Na stopień plutonowego (pośmiertnie):

[kaprala] „Karo” z oddziału „Puszcza”, kaprala „Leto” [sic – raczej „Lato”] z ośrodka „Cis”.

Na stopień kaprala pośmiertnie starszych strzelców: „Beka”, „Spokojnego”, „Minusa” , „Iraka” , „Mariana” , „Alana” , „Mikado” oraz starszych strzelców: „Mariana”, „Myszkę” , „Krzaka”, „Gniewka” – wszyscy z oddziału „Puszcza”.

Odznaczenia

Za wykazane męstwo i odwagę na mocy rozkazu wydanego przez Komendę Głowną zostają odznaczeni Krzyżem Walecznych za bitwę pod Poddubiczami: plutonowy „Karo”, kapral „Minus”, kapral „Alan”, kapral „Krzak”.

Za bitwę pod Surkontami: kapitan „Hatrak” , podporucznik „Jary” , podporucznik „Wypłosz” , kapitan [sic – kapral?] „Cedr”, kapral „Bek”, kapral „Irak“, „Spokojny“, kapral „Mały“ i „Myszka“, starszy sierżant „Lubny“ [sic – „Lubicz“ ?] i „Zima” oraz obywatel „Kusza”.

Podziękowania

Składam podziękowania VI batalionowi za niezłomna postawę żołnierską w obliczu bolszewickiego ultimatum i za to, że nie zhańbił się przez złożenie broni lub bezładny odwrót .

„Żołnierz ma prawo złożyć broń tylko wówczas, gdy zostaną wyczerpane wszystkie możliwości walki. Dowódca, który się poddał, odpowiada za to przed sądem, i może zostać uniewinniony jedynie wtedy, gdy dowiedzie, że wyczerpał wszelkie możliwe środki walki, zaś dalszy opór jest bezskuteczny (Regulamin służby wewnętrznej cz. 1 i 2 – „Obowiązki i prawa żołnierza”).

Nominacje w Ośrodku „Cis”

[Mianuję]:

1. Zastępcą dowódcy, pełniącym jednocześnie obowiązek wiceszefa [sic] – ppor. „Nowinę” .
2. Komendantem rejonu „Dąb” – ppor. „Jura” .
3. Komendantem rejonu „Grab” – chor. „Luba” [sic – raczej „Lubę”].
4. Komendantem rejonu „Brzoza” – ppor. „Grzywę”.
5. Komendnatem rejonu „Wierzba” – ppor. „Wnima” .

W sztabie komendy Okręgu „L” mianuję:

- adiutantem – ppor. „Orlika” ,
- szefem kancelarii – por. „Henryka”,
- szefem saperów – por. „Sybiraka” ,
- szefem łączności konspiracyjnej – obywatelkę „Ewę”,
- pełniącym obowiązki szefa BIP – ob. „Habdanka” ,
- szefem 4 oddziału – obywatela „Chłopskiego” ,
- zastępcą szefa 4 oddziału – obywatela „Dąbrowę” ,
- szefem 7 oddziału – por. „Jodłę” .

Upomnienia

W bitwie pod Surkontami na skutek niedopatrzenia obywatelki „Zosi” wpadła w ręce NKWD kancelaria podpułkownika „Kotwicza”, wraz z całą korespondencją podległych mu dowódców.

Zdarzyło się, że jeden z dowódców oddziału ze zgrupowania „Południe” zlecił żandar-merii sporządzanie spisu ludności według nazwisk wraz z pseudonimami, co wywołało zanie-pokojenie trzeźwo myślącej części społeczeństwa. Komendant Główny polecił w rozkazie spe-cjalnym zlikwidować te karygodne zaniedbania jak najsurowszymi metodami. Wspomina się o tym niejednokrotnie w p[unkcie] 1 tych rozkazów Komendy Głównej. Dowódca zgrupowania „Południe” obowiązany jest podać mi pseudonim dowódcy, który wydał ten nieprawidłowy rozkaz.

Sądy specjalne

Doszły mnie, niestety, pogłoski, że różni, nie upoważnieni do tego dowódcy, bezprawnie dokonują egzekucji. Podłożem tych zabójstw, bo inaczej nie da się nazwać tych bezprawnych czynów – są porachunki osobiste lub chęć zemsty na domniemanych zdrajcach państwa polskiego.

Prawo wydawania wyroków na obywateli Rzeczypospolitej ma tylko sąd Komendy Okręgu, sąd zgrupowania oraz sąd ośrodka.

Sprawa powinna być rozpatrywana przez sąd, zaś wykonanie wyroku może następować jedynie za wiedzą dowództwa zgrupowania i ośrodka.

W przypadkach wyjątkowych – wykonanie wyroku bez sądu [dopuszcza się] z tym, że po wykonaniu wyroku sprawa musi zostać rozpatrzona przez sąd, a wyrok – zatwierdzony. Dowództwu zgrupowań i ośrodków [polecam] złożyć mi do dnia 30 IX 1944 r. o raport o formowaniu i skłądzie sądów.

Przyłączenie oddziałów dowództwa [sic – Komendy] Okręgu do zgrupowań.

Omijając dla zachowania tajności drogę służbową, dowódca ośrodka, w rejonie którego znajduje się pluton łączności Komendy Okręgu, jest odpowiedzialny za ochronę, zapewnienie pomocy potrzebnej dowódcy [plutonu] łączności.

Łączność podziemia [sic – konspiracyjna] i służba kobiet

Odnotowałem karygodne przypadki i błędy w funkcjonowaniu łączności i służby kobiet. Dowódcy w rejonach nie zdają sobie sprawy z zachodzących zmian sytuacji oraz z niebezpieczeństw, na jakie narażona jest ludność cywilna w wypadku nieprzestrzegania przepisów wewnętrznej służby łączności.

Rozkazuję wykorzystywać pracę łączniczek stosownie do warunków lokalnych. Usunąć łączniczki, które nie odpowiadają wymogom pracy (gadatliwe, wtrącające się w nie swoje sprawy, szukające przygód, niepewne itp).

Wszystkim dowódcom w celu [zapewnienia] bezpieczeństwa przy kontaktowaniu się Komendy Okręgu z punktami sieci podziemia [zaleca się] dobór najlepiej zakonspirowanych łączniczek, wysyłanie stale tych samych na dane punkty dla uniknięcia zdekonspirowania punktów przez niepotrzebne sprawdzanie nowych łączniczek, wysyłanie znacznej ilości kurierek i łączniczek.

Posiadane przeze mnie dane wywiadowcze [świadczą], że NKWD wie o nas znacznie więcej niż się nam wydaje. Nie należy ułatwiać pracy NKWD, którego wywiad i penetrowanie rejonów z każdym dniem rośnie.

Prowadzenie działań bojowych

Miały miejsce liczne przypadki nieudanych operacji przeciwko NKWD z winy nieodpowiedzialnych dowódców i niepoważnych podkomendnych. Zakazuję wszelkich działań, które nie rokują pełnego powodzenia i mogą narazić ludność na niepotrzebne represje ze strony wroga.

Dowódcy oddziałów powinni pamiętać, że ich obowiązkiem jest stanowić dla ludności oparcie i ochronę, nigdy zaś nie być złem, którego skutkiem będą łapanki i prześladowania w stosunku do ludności. Zakazuję prowadzenia działań bojowych przeciwko sowieckim oddziałom rekwizycyjnym, które zachowują się poprawnie.

Ochrona młodzieży przed wcieleniem do wojska

Zakazuję rejestrowania się na powtórny rozkaz o poborze do armii sowieckiej.

Wszyscy dowódcy obowiązani są do organizowania służby ochrony z myślą o tym, aby wsie znajdujące się w ich rejonie nie zostały zaskoczone.

Zbliżający się koniec wojny nie zwalnia nas od konieczności przewidywania i prowadzenia prac w zakresie ochrony jak największej liczby młodego i zdrowego elementu na „Kre-ach” (wschodnia część Polski) .

Konieczne jest utworzenie w pobliżu wsi dogodnych punktów ukrywania się, wyznaczenie dróg ewakuacji lub sporządzenie [sic - raczej zdobycie] planu i metod poboru.
Unikać prowadzenia działań bez przygotowania.
Każda wieś polska i białoruska powinna mieć sekcje bezpieczeństwa liczące około 7 osób w celu zapobieżenia penetracji NKWD w rejonach.
Żadna ekspedycja karna lub uczestnicy łapanki nie powinni ujść cało.
Organizację tych zadań zlecam dowódcom zgrupowań.

p.o. Komendnata Okręgu
kapitan „Warta”


NKWD o polskim podziemiu 1944-1948. Konspiracja polska na Nowogródczyźnie i Grodzieńszczyźnie, opr. A. Chmielarz, K. Krajewski, T. Łabuszewski, H. Piskunowicz, Warszawa 1997, s. 215-219.

logo image

STOWARZYSZENIE ŁAGIERNIKÓW ŻOŁNIERZY ARMII KRAJOWEJ

Drop us a message

You're in the right place! Just drop us a message. How can we help?

Or see contact page
Validation error occured. Please enter the fields and submit it again.
Thank You ! Your email has been delivered.